Jak nauczyć dziecko czytania ze zrozumieniem?

Wiele dzieci czyta, ale niewiele z nich czyta ze zrozumieniem. Z tym problemem boryka się wiele dzieci, rodziców i nauczycieli. Aby dziecko potrafiło to robić, potrzeba jest wiele ćwiczeń opierających się o postawy neurobiologiczne i językowe.
Jak prowadzić naukę czytania, by nauczyć dziecko czytać ze zrozumieniem? Mamy nadzieję, że dzisiejszy artykuł będzie dla Was inspiracją do tego jak przeprowadzać skuteczne ćwiczenia nauki czytania.

Za umiejętność czytania ze zrozumieniem odpowiada lewa półkula mózgu. Podczas czytania dziecko musi dostrzec wiele relacji, nie tylko tych między literami czy sylabami. Aby dobrze przygotować dziecko do późniejszej nauki czytania, trzeba nauczyć je linearnego przetwarzania i porządkowania informacji, abstrahowania i rozumienia reguł, dostrzegania relacji między elementami. Tylko nabycie tych umiejętności, pozwoli dziecku czytać ze zrozumieniem i tworzyć samodzielne wypowiedzi.

Ucząc dziecko czytać należy wykorzystać kolejne etapy nabywania systemu językowego, czyli: powtarzanie- rozumienie- nazywanie. Etapy te należy powtórzyć zawsze podczas czytania: samogłosek, wyrażeń dźwiękonaśladowczych, wyrazów do rozpoznawania globalnego, paradygmatów sylab otwartych i zamkniętych.
Patrząc na etapy nabywania języka, możemy zauważyć, że bez rozumienia dziecko nie jest w stanie samo nazywać (czytać). Tylko zrozumienie danego elementu językowego (samogłoska, sylaba) pozwoli dziecku na samodzielne ich odczytywanie.
Poniżej mamy dla Was kilka wskazówek, jak sprawdzić rozumienie w pierwszych etapach nauki czytania.

  • Rozumienie samogłosek –  prosimy dzieci, by  wskazało lub podało daną samogłoskę.
  • Łączenie nazwy z desygnatem podczas nauki globalnego rozpoznawania wyrazów – pytamy gdzie LALA/ MIŚ, PIŁKA?, a dziecko podaje etykiety z napisem.
  • Rozumienie czasowników –  po wypowiedzeniu czasownika, dziecko pokazuje czynność lub podaje etykietę z napisem.

Kształtowanie rozumienia językowego już od wczesnych lat stwarza możliwości budowania odpowiedzi na coraz trudniejsze pytania oraz w późniejszym etapie, podczas nauki w szkole pozwala czytać ze zrozumieniem dłuższe teksty.

Jeżeli dziecko rozumie pojedyncze słowa, zna ich znaczenie, należy uczyć je rozumienia zdań. Na tym etapie nauki ważna jest umiejętność słuchania przekazów językowych, ale też rozumienie znaczenia połączenia rzeczownika z czasownikiem. Podczas nauki wykorzystujemy obrazki sytuacyjne z podpisami zgodnymi z etapami programowania języka, np. OLA JE. OLA JE JABŁKO. OLA JE CZERWONE JABŁKO. Sprawdzamy rozumienie przeczytanego zdania prosząc dziecko np. o pokazanie czynności na zabawkach. Dziecko bierze figurkę lalki i pokazuje jak je jabłko. Podczas tego rodzaju ćwiczeń sprawdzamy umiejętność dostrzegania relacji między elementami języka.

Pierwsze teksty do czytania powinny być bardzo rzeczywiste, mogą dotyczyć dziecka i jego najbliższego otoczenia oraz jego doświadczeń. W rozumieniu czytanych tekstów w pierwszym etapie pomagają ilustracje, zdjęcia czy schematyczne rysunki. Po przeczytaniu zadajemy dziecku proste pytania, wykorzystując słownictwo znajdujące się w tekście. Kiedy dziecko potrafi na nie odpowiedzieć, pytania powinny mieć rozwiniętą konstrukcję, a odpowiedzi na nie, nie mogą pojawiać się na obrazkach. W tym etapie dbamy o to, żeby odpowiedzią na pytanie było całe zdanie, a nie pojedynczy wyraz. Jeżeli dziecko nie zna odpowiedzi, uczymy wyszukiwać ich w przeczytanym tekście. Najpierw zadajemy pytania do początkowej części tekstu, potem do kolejnej. W trakcie ćwiczeń warto zwrócić uwagę na to, czy dziecko rozumie pojedyncze wyrazy, czy zaczyna rozumieć relacje i wnioski znajdujące się w tekście.

Nieustanne rozwijanie umiejętności językowych dziecka i przygotowanie do czytania ze zrozumieniem trudniejszych tekstów możliwe jest dzięki umiejętności zadawania pytań. W trakcie nauki można poprosić dziecko o : zapisanie pytania do przeczytanego wyrazu KTO? MAMA., zapisanie wyrazu pasującego do pytania CO? CO ROBI? . Na tym etapie możemy sprawdzać rozumienie tekstu poprzez ćwiczenia typu:

  • prawda/ fałsz,
  • poszukiwanie obrazka do przeczytanego zdania,
  • wypełnianie poleceń do przeczytanego tekstu,
  • narysowanie przeczytanego wyrazu.

Ćwiczenia operacji myślowych i abstrahowania reguł można prowadzić na materiale językowym prosząc dziecko np. o: dokonanie kategoryzacji na napisach (zwierzęta, jedzenie), wskazanie, który wyraz nie pasuje do reszty (LODY, JAJO, AUTO, ZUPA), odszukanie par pasujących wyrazów (KOT- MLEKO, LAMPA- SZAFA).

W kolejnych etapach nauki czytania pojedyncze wyrazy mogą zostać zastępowane obrazkiem lub całkowicie pomijane. W tego rodzaju zadaniach, oprócz doskonalenia czytania utrwalamy także formy fleksyjne i składniowe. Historyjki obrazkowe mogą być także zastępowane podpisami. Warunkiem wykonania takiego ćwiczenia jest rozumienie następstwa wydarzeń z uwzględnieniem relacji czasowych lub związków przyczynowo- skutkowych. Dzieci mogą czytać dialogi, samodzielnie budować wypowiedzi, uzupełniać dialogi wypowiedziami. W ćwiczeniach, w których wykorzystujemy dialogi sprawdzamy, czy dziecko potrafi zadać i zrozumieć pytanie oraz czy potrafi zbudować poprawnie gramatycznie zdanie.

Wszystkie opisane etapy wraz z ćwiczeniami pozwalają dziecku na czytanie dłuższych tekstów ze zrozumieniem. Dziecko będzie potrafiło czytać ze zrozumieniem, jeżeli nauczymy je postrzegania tekstu jako pewnej całości, w której znajduje się wiele relacji i związków. Jeżeli już od wczesnych lat pozwolimy dzieciom uczyć się czytać, to proces czytania zostanie na tyle zautomatyzowany, że pozwoli na rozumienie i przyswajanie wiedzy z podręczników szkolnych.

 

Na podstawie: Z. Orłowska- Popek, ,,Praca nad rozumieniem tekstu (od sylaby do powieści)”.